Conditionele zinnen ('als...dan') kennen in Papiamentu twee typen: reële condities (waarschijnlijk) en hypothetische condities (onwaarschijnlijk of tegenfeitelijk).

Type 1 — reële conditie (waarschijnlijk, open)

Si + [tegenwoordige tijd] + ... + lo + [werkwoord]
ÓF: Si + [voltooide tijd 'a'] + ... + lo + [werkwoord]

• Si bo yega na tempu, nos lo kuminsá. (Als jij op tijd aankomt, beginnen we.)
• Si e tin plaka, e lo kumpra e kas. (Als hij/zij geld heeft, koopt hij/zij het huis.)

Type 2 — hypothetische conditie (onwaarschijnlijk, tegenfeitelijk)

Si + tabata + ... + lo (+ a) + [werkwoord]

• Si mi tabata riku, mi lo a kumpra e kas. (Als ik rijk was, had ik het huis gekocht.)
• Si e tabata na kas, e lo a bishitá nos. (Als hij/zij thuis was, had hij/zij ons bezocht.)

OMGEKEERDE VOLGORDE — 'dan'-deel eerst:
De gevolg-zin kan ook vóórkomen:

• Mi lo a bai, si mi tabata sabi. (Ik was gegaan, als ik het had geweten.)

'ku' voor gelijktijdige condities

Ku + [werkwoord] (als/wanneer — voor zekere toekomstige momenten)

• Ku bo yega, yama mi. (Als jij aankomt, bel me.)
• Ku e kuminda ta klár, nos lo kome. (Als het eten klaar is, eten we.)

Conditioneel denken is op Curaçao een teken van praktische wijsheid. 'Si e yobida ta para...' (Als de regen stopt...) is de pragmatische benadering van een eiland dat leert leven met wat het heeft en vertrouwt op wat komt.

'Si Dios kier' (Als God het wil) is een veelgehoorde toevoeging aan plannen en beloften. Het is geen nalatigheid maar een bewustzijn van de grotere krachten. 'Mayan nos lo bai, si Dios kier' — zelfs de meest concrete plannen worden omgeven door deze openheid.

De hypothetische conditie is ook de taal van aspiraties. 'Si mi tabata mas nobo...' (Als ik jonger was...) — mensen dromen hardop in het conditioneel. Het is geen weeklacht maar een sociale verkenning van mogelijkheden. Luister ernaar als een uitnodiging tot medromen.